Tarihçe

İlçe 1954 yılında birbirine yakın mesafede bulunan Hamamorta, Buruncuk, Bağlıca ve Kozaklı köylerinin birleşmesi ile kurulmuştur. İlçenin ismi kurluşunda birleştirilen Kozaklı Köyü’nden gelmektedir. Kozaklı ilçesinin ahalisi Türkmen kökenli olup (Kızılkoyunlu-Akçakoyunlu-

Yabanlı) aşiretlerinden oluşmaktadır. Ayrıca 18. yy sonlarında Toroslarda yaşayan yörüklerin iskan politikası sonrasında Nevşehir’in kuzey bölgelerine yerleştirilen ACIÖĞÜNLÜ (ya da acıön) aşireti de ilçenin önemli ve köklü yörük aşiretlerindendir. Hacıfaklı köyü başta olmak üzere birçok köyünde yerleşimi mevcuttur.
Kozaklı isminin nereden geldiği ise kesin olarak bilinmemektedir. Bu konu ile ilgili çeşitli rivayetler mevcuttur. Bu rivayetlerden bazıları ise şu şekildedir;
İlçede halen türbesi bulunan Kozoğlu isimli şahıs, kayalarla sıcak suyun etrafını çevirerek burada bir hamam meydana getirmiştir. Hamamın çevre köylerin ortasında bulunması sebebiyle Hamamorta adını aldığı, Türbe taşlarındaki yazılardan anlaşılmaktadır. Taşların üzerinde yapılan incelemede, Kozoğlu adlı şahsın Selçuklu’lar devrinde yaşadığı, ilçenin adının bu kişiden geldiği rivayet edilmektedir. Kozaklı ilçe olmadan önce bölgede bulunan köyler Osmanlı devleti zamanında Kaza olarak ilk Kırşehir vilayeti Arapsun(Gülşehir) kazasına bağlı iken daha sonra Avanos’un ilçe olmasından sonra Arapsun’dan Avanos’a bağlanmıştır. Bölgede en önemli yerleşim yeri olarak Karahasanlı nahiyesi bulunmakta ve Karahasanlı bölgenin en büyük yerleşim birimidir. Nahiye olarak da bölge Karahasanlı’ya bağlıdır. Nevşehir’in 1954 yılında il olmasından sonra bölgede bir ilçe kurulması gündeme gelmiş ve Karahasanlı ilçe olmak istedi ise de Karahasanlı’nın Nevşehir merkeze çok uzak olması ve insanların sıcak suyun başına toplama düşüncesi ile de birbirine en yakın köyler olan Kozaklı, Buruncuk, Orta köy, Bağlıca köyleri tercih edilmiştir. Köyler içinden Kozaklı köyü Osmanlı devleti zamanında nahiyelik de yapmış ve bu köyler içinden en büyük olanıdır. İnsanları sıcak su etrafında toplama düşüncesi ile mevki olarak Bağlıca, Orta köy, Buruncuk köyleri seçilirken isim olarak ise Kozaklı köyünün adı alınmıştır.